NIY MA JAK W DOMA!!!

Trza ze swoim poczuć wiynzi,
A niy jak te głupie gynsi…
Bo na Śląsku nie gyngajom
I na swoje uważają!

Autor :
Barbara Pawełek IIe

WYSTYMPUJĄ:

MAMULKA(Elza) – żona Francka

ŁOJCIEC(Francek) – mąż Elzy

ZEFEK – najstarszy synek Francka i Elzy

GRYJTA –cera Franka i Elzy

YMA – cera Francka i Elzy

STARZIK – fater Francka - podczas ingerencji czasowej - ACHIM

STARKA – muter Francka

JONEK BRODOSZ – sąsiad – bajtel Szymona i Karoliny Brodoszów

SZYMON BRODOSZ – ojciec Jonka Brodosza

KAROLINA BRODOSZ –matka Jonka Brodosza

SKARBEK: - duch śląskich kopalń (postać fantastyczna)

AKT I

SCYNA I

Kuchnia - Na środku izby stoji stoł drywniany. W kole niego 6 krzesłów. Stoł nakryty ceratą, matka stoi przy piecu, łojciec przy stole.

ŁOJCIEC:

Te, Elza kaj są bajtle?

MAMULKA :

Francek przeca wiysz że dzisioj to są w szuli.

ŁOJCIEC:

No rychtyk. To powiydz mi matka co tam warzisz?

MAMULKA:

Łobiod!

ŁOJCIEC:

Ale co na tym łobiod?

Przeca tak wońio, że aż we całym familoku czuć.

MAMULKA:

Dzisioj bydzie żur.

ŁOJCIEC :

Jerona, warz to ale wartko.

SCYNA II

Do hałpy wraco Zefek. Włażi do kuchni.

ZEFEK: 

Witojcie.

MAMULKA:

Tyś już je nazot?

ŁOJCIEC:

Dyć go łostow. Prziszoł to je.

Suchej Zefek, dzisioj cza iść do pola, końiom gnoj wyciepać i jeszcze zegrotka po zamiatać.

ZEFEK: 

Co? Czy wiście łojciec zgupli? Jo byda zegrodka zamiatoł?
Niych to baby robią, pierona jasno!

ŁOJCIEC:

Dobra synek, jak Gryjta przidzie to to zrobi.

MAMULKA:

Wejrzi yno Zefek przez to łokno czy już frelki idą?

ZEFEK:

Ja, cisną do chałpy z Jonkiem łod Brodoszów.

MAMULKA:

To je dobry synek, łostow go.

Do domu włażom Gryjta z Ymą.

GRYJTA i YMA:

Serwus!

ZEFEK: 

Czamu to z tym Jonkiymn wracocie nazot?
Dyć to je najwiynkszy chchor we wsi.
A we dodatku to je gorol ze Sosnowca.

YMA:

A przestoń takie pierdoły fulać.

GRYJTA:

Lepi powiedz kiedy ta zegroda zamieciesz?

ZEFEK:

TY ją zamieciesz!

SCYNA III

Mamulka woło dzieci na łobiod, wszyscy siedzom przy stole i rozprawiają o pierdołach.

MAMULKA:

A wiycie, że ta Ciopaulnyczo co te pultoki chowie to musi kara zapłacić.

Łojciec:
Niy godej, co zaś ta staro motyka napochała?

MAMULKA:
Ponoć we skupie za dużo kartofli se wzioła.
A powiedźcie mi yno frelki co wy tak z tym Jonkiym chodzicie?

GRYJTA: 

No nic szeł ze sklepu i zaczoł z nami godać.

YMA:
Co ty godosz?

Przeca on mówi.

MAMULKA:
No jeszcze tego by boło mało, żeby mi tu gorol mówił.
Tak to je jak na tyn Śląsk się gorolów nacisło.

ZEFEK:
No ale niech se żyją, przeca łon je choby łobco krajowiec.

Łojciec:
Niy, gorol synko to je zawsze gorol.

MAMULKA:
Dobra fedrujcie tyn łobiod. Bo potym cza iśc gowiedź łodbyć i chałpa posprzątać bo starzik ze starkom przyjadom.

SCYNA IV

Mamulka razym ze frelkami sprząto we chałpie. Chopy robią na placu.

MAMULKA:
Wejź Gryjta yno tam na ryczka, i łobocz czy momy jeszcze zymft.

GRYJTA:
Jeszcze je pół krałzy. A po co ci łon?

MAMULKA:
Jak starziki przyjadą to se zrobiymy grzony woszt.

YMA:
Matulu, wejrzijcie yno przez łokno, co tam się robi na placu.
Zefek zamiato.

MAMULKA:
To je robotny synek, łostowcie go.

SCYNA V
Do chałpy przyjyrzdrzają starziki, wszyscy są fajniście łobleczyni.

STARZIK :
Pokój tymu domowi.

ŁOJCIEC :
I wszystkim jego mieszkańcom. Łojciec ty żeś się chyba z powołaniym minoł.

STARZIK :
Ja, prowda, ta matka to na stare lata tak ryczy, że załują że żech tym farorzym nie łostoł. Wiycie co bajtle jo wom to łopowia jak to było jak żech boł piykny i młody. Ale najpiyrw Elza dej sam konszczyk kołocza. Matka a ty siadej. 

SCYNA VI
Na stole stoi blacha kołocza, dobro kawa i tyj. Francek przyniosł swojsko gorzołka. Wszyscy siedzą w kole stoła i godają.

STARZIK:
Wiycie jak to za bajtla boło. Robiło sie różniaste gupoty.

STARKA:
Achim, niy łopowiadej takich pierdołow dzieckom. Bo potym tak samo zrobiom.

ZEFEK:
Powiydz starzuik coś to robił?

STARZIK :
Dobra słuchejcie…

AKT II

SCYNA I

Starzik zaczyno łopowiadać jak to było jak łon boł mały. Cołko akcja przenosi się 70 lot w zadek.

ACHIM:
Kochane dzieci to rok ’43. Siedzieliśmy w łokopach chłop wele chłopa, aż tu nagle je..

MAMULKA:
Łojciec niy godejcie tak, bo potym dziecka mi tak bydom godać.

ACHIM:
Ale przestoń, jo żech się znerwowoł. Skuli ciebie musza jeszcze roz zacząć.. A wiync: Kochane dzieci, tu rok ’43. Siedzieliśmy w łokopach chłop wele chłopa, aż tu nagle jep.

ZEFEK:
Jak to we łokpach?

STARZIK:
To Łojciec z Matką wom nic nie padali?
Przeca jo żech we partyzantce boł.

YMA:
Jerona jak fajnie.

STARZIK:

Fajnie, czyś ty zgupła. Wiysz co tam się dzioło.
A na pewno niy wiesz, bo skąd. Ale mosz piyrońskie szczyńsci,że mosz starzika i jo ci to wszystko łopowia. Jak to naprowdy było.

MAMULKA:
Niy łojciec, nie godejcie im tego. Łoni są jeszcze za młodzi. Połopowiadejcie to jak żeście na grubie robli i widzieliście skarbnika.

SCYNA IIStarzik Achim, łopowiado jak robił na grubie. Wszyscy go słuchają.

STARZIK :
Wycie, jak kożdy ślązok je też robił na grubie. Ta robota niy ma lekko. Czasami to cza tak harować, że łokropa.

ZEFEK:
Starzik, jo po szkole to tyż chca iść na gruba. Zostana hajerym przodowym.

ŁOJCIEC:
Zefek, to niy ma tak łatwo. Łobocz, jo już tam robia 20 lot i dali żech je yno robolym.

STARZIK:
Ja, bo ty szkołow niy mosz, a łon bydzie mioł.

GRYJTA:
Ale to powiedz dziadek jak to było.

SCYNA III

Zaczyno się łopowiesc ło grubie, wszyscy jedzą kołocz, jest rok 1980.

STARZIK:
Wiycie jo za młodu, to już boło po wojnie. Przyjoł żech się na gruba. Robiłek na dole. Jo żech robil na Kopalni Murcki. Tam było fest piyknie.

YMA:
Ale powiydz starzik, jak tam się robiło na tym dole.

STARZIK:
No wiysz na początko to żech się pierońsko staroł. Ale potym jak już zech był starszy to już myni. Ale wiycie co mi się roz przidarziło?

ZEFEK:
Co starzik, godej?

STARZIK:
Wiycie, na grubie boło tako legynda, że tym co się niychce robić straszy ich skarbek.
Jo żech se myśloł, że to som takie bojki. Ale to niy ma prowda, ło tam je.

GRYJTA:
I co, i może tańczy dla mnie?

ZEFEK:
Gryjta, aleś ty ja gupio.

Godej starzik!

YMA:
Ale kto to je tyn skarbek?

STARZIK:
Wiyci skarbek, to taki duch wszystkich kopalń, stróż podziymnych skarbow, pomager zasypanych górników. Ponoć tyn skarbek bydzie tak długo we kopalniach aż do końca świata. Dopiyro wtedy prosto z gruby pódzie na sąd ostateczny, kaj tyż zakludzi dusze wszystkich śląskich górników.

YMA:
To twoja dusza tyż?

STARZIK:
No ponoć ja.
Wiycie jo go dwa razy widzioł. I łon mi pomogoł.

SCYNA IV

Starzik kontynułuje swoja wypowiedź o grubie.

STARZIK:
Jo jak żech boł młody to żech fest we robocie klął i gwizdoł.

ZEFEK:
Ale nos uczyli, że tak na grubie robić niy wolno.

STARZIK:
No mosz rychtyk racjo.

STARZIK:
Ale kiedyś tyn Skarbek prziszoł ku mie i tak mie szcelił bez pysk, aż żech polecioł pod ściana i przez godzina leżoł zamroczony. A zaro potym zaczoło coś trzyszczeć. Jo żech zaczoł ryczeć:: ”Chłopy! Zaro tąpnie! Uciekejcie.”
Górniki pociepły swoja robota i uciekły we strona zielonego śwatełka – bo na taki kolor świyciła skarbnikowi lampka.
I na roz tyn skarbek zaczoł do mie godać.

SKARBEK:
Widzisz Achim, to wszystko skuli tego twoiygo klącio i gwizadanio.

ACHIM:
Ale jo niy chcioł.

SKARBEK:
Niy chcioł żeś aleś zrobioł. To co się dzisioj dzioło to je łostrzeżyni do Ciebie.

ACHIM :
Dobra ale już nie niy straszcie i uratujcie.

SKARBEK :
Dobra, ale już nigdy niy bydziesz gwizdoł.

STARZIK:
Widzicie, tak to było. Ale to niy wszystko. Bo kiedys tyż mi się jeszcze roz ukazoł.

YMA:
Ale przeca to je duch. To jak tyś go widzioł?

STARZIK:
Ale jo go niy widzioł, jo żech yno z nim godoł.

GRYJTA:
Ale to je niy możliwe.

STARZIK:
A właśnie, że je.

SCYNA VWszyscy jedzą grzony wuszt. Starzik zaczyno godać rugo historia ze Skarbnikiym.

ŁOJCIEC:
Słuchejcie, dejcie se tera Łojciec chwila luzu.
Elza zaro przyniesie grzony woszt to se po jymy.

STARZIK:
Jerona wuszt!

GRYJTA:
A opoowiecie nom starzik jeszcze ta drugo historia z gruby.

STARZIK:
Ja, ale najpiyrw pojymy.

SCYNA VI

Drugo historio ze Skarbnikiym. Wszyscy siedzą, Starzik zaczyno łopowiadać.

STARZIK :
Wiycie, to już było wtedy jak żech mioł iść na emerytura.
Już żech boł słaby, miołech coroz myni sił. A w doma biyda jak piszczy. Starka wtedy boła choro, a Francek jeszcze niy robił.
I we pewno szychta, na doł ku mie przyszoł jakiś chłop.Padoł mi że je sam nowy. Jo żech się fest zdziwił, bo sztajgier mi nic niiy godoł, że dostana młodego na przeszkolyni.

SKARBNIK:
Boże pomogej!

ACHIM:
Dej Panie Boże.
A wy coście za jedni?

SKARBNIK:
Jo żech wom przyszoł pomoc przi robocie.

ACHIM:
A to fajniście. Chytej tyn kilof i rob.

STARZIK:
Łon był fest robotyn synek. Na miano mu było Jacek.

ZEFEK:
No ale co się z nim stało?

STARZIK:
To było tak. Jak prziszła wypłata, to żech poszoł do kierownika. Tyn mi padoł, ze się pierońsko cieszy, bo tela żech som zrobił że się niy mogł nadziwić. Jo mu godoł, że zymną robił Jacek. Ale łon godoł, że nikogo nowego niy ma na grubie. Wtedy żech zrozumioł, że to był skarbek. Jak żech zaszoł do dom, to pedziołek to wszystko Starce. No powiydz Matka jak to było.

STARKA:
No tak było. Jak prziszoł to był tak wystraszony, że nic niy godoł. Dopiyro potym mi to wszystko padoł.

ZEFEK:
No ale coście zrobili?

STARKA:
Jo żech upiykła blacha kolocza ze syrym. I kozołach Achimowi ja zaniysć Skarbnikowi.

ZEFEK:
I co Starzik, zaniośliście?

STARZIK:
Ja, położyłech jom rano przy ścianie, a na fajrant została yno blacha bez kołcza. Widzicie bajtle jak to je na grubie. Same niespodzianki i geszynki.

AKT III

SCYNA I

Do dom przyłazi Jonek Brodoszów, Wszyscy siedzą we izbie a Starzik łopowiado bery i bojki.

STARZIK:
Łopowia wom jeszcze ło Beboko.
Chcecie?

Słychać głośnie stukanie do drzwiyrzi.

MAMULKA:
Gryjta idź łotworzyć

GRYJTA:
O, serwus Jonek.
Podź dali.

JONEK:
Nie nie chcę przeszkadzać. Widzę, że masz gości.

GRYJTA:
A przestoń tak fulać, poć.

JONEK:
Co proszę?

GRYJTA:
Wchodź.

SCYNA II

Do stoła ślązoków przisiado się Jonek. Starzik je niy zadowolony.

JONEK:
Dzień dobry!

STARZIK:
Szczyńść Boże, się godo.

MAMULKA:
Witojcie Janku, co tam u twoich łojców słychac.

JONEK:
Mama jest w pracy, a tato gotuje obiad.

STARZIK:
No niy jak to je możliwe, żeby przi jednym stole siedzieli gorole i hanysy. Niy jo z tąd wyłaża.

GRYJTA:
Ale dejcie pokój Starzik. Łon je basztat.

JONEK:
Kim jestem?

GRYJTA:
Basztatym.

YMA:
A kto to je?

MAMULKA:
To je poł gorol i poł hanys.

GRYJTA:
Godej Jonek coś chcioł?

JONEK:
Ja chciałem cie zaprosić na moje urodziny. Odprawiam je w sobotę o godzinie 16:00. Będziesz?

GRYJTA:
To zależy czy mie łojce puszczą.

JONEK:
Może Gryjta iśc?

MAMULKA:
Ja, idź. Ale jakiś geszynk musisz kupić.

JONEK:
Nie trzeba geszynku.

STARZIK:
Ja, bo ty gorolu wiysz co to je gyszenk.

JONEK:
Tak, wiem proszę Pana. To jest prezent. Jak mówiła Gryjta ja jestem basztatem i coś rozumię po ślasku.

STARZIK:
Ja, ja. Tyś to je łoswojony gorol.

SCYNA III

Łojciec robi haja Gryjcie,że godo ze gorolym.

ŁOJCIEC:
Czyś ty frela zgupła, dorol mi sam bydzie na zolyty przyłaził?

GRYJTA:
A co, gorol to niy człowiek?

ŁOJCIEC:
Gorol, to je zawsze gorol.

MAMULKA:
A żysz przestoń, dyć łona yno na gyburstag idzie. A niy na zolyty.

ŁOJCIEC:
Ja, tak to się zaczyno.

GRYJTA:
A jo to wszystko smola, jo wola gorola.

ŁOJCIEC:

Pierona. Na wiyrch – sprzątać.

SCYNA V

Łojce powadzili się ze cerą. Muter przynosi na stoł grzony woszt. Do dom przyłazi niespodziewany gość.

MAMULKA:
Wejscie se jeszcze wosztu.

STARKA:

Jo już se dwa kawałki wziołach. Dziynki.

ZEFEK:

Łojciec idź przyłóżyć do pieca bo zima.

ŁOJCIEC:

No rychtyk,ale czymu łokna się po łotwirały?

Jerona co je?

SKARBEK:

Co Francek dziwujeszsie, że żech z gruby wyloz?

STARZIK:
Jerona to je niy możliwe. Wyście są tukej?

SKARBEK:

A no ja. Ale jo niy prziszoł do Wos, yno do waszego synka.

STARZIK:

Jak to?

SKARBEK:

Bo łon pierońsko tympi gorolów. A przeca to tyż ludzie.

STARZIK:

No ja, ale wiycie jak to na Śląsku. Zawsze sie niy lubiło goroli.

SKARBEK:
Ja tak było. Ale tera są takie czasy, że czas sie czimać razym.

STARZIK:

Ale to czmuście przyśli?

SKARBEK:
Jo żech prziszoł odłuczyć Francka tyj łodrazy do goroli.

ŁOJCIEC:

Skarbniku, ale jak to żyć razym z tymi gorolami ?

SKARBEK:
Przeca Pon Boczek tak tyn świat stworzył, co by do kożdego było miejsce.

ŁOJCIEC:

No właśnie miejsce, a niy żeby łoni mi się ciśli na Śląsk.
Przeca na tyn Śląsk nacisło się tela goroli, że mie gowa nad tym boli.

SKARBEK:

Te, synku. Jo żech tu ze samych głymbinów ziymskich prziszoł co by zgoda była. A ty mi tu takie żale wynajdujesz?

ŁOJCIEC:

A ja, szczirze wom powia, że mie się to niy podobo.

SKARBEK:

Wom to się mo niy podobać yno mocie robić to co wom korza.Tera słuchejcie: Podziecie do Brodoszów i przeprosicie ich za wszelkie zlości jakich doznali łod wos.

ŁOJCIEC:

Czy wyście zgupieli?

SKARBEK:
Padoł żech Ci, że tak mosz zrobić i już.

ŁOJCIEC:
Dobra póda tam, przeprosza ich za wszelkie złości, ale nioy łobiecuja czy co z tego wyjdzie.

SKARBEK:
Dobra, ale starejcie się. Drugi roz już niy przida, a jak wy bydziecie takie problymy robić to jo inaczy se z wami pogodom. Pamiyntejcie.

SCYNA VI

Łojciec idzie do Brodoszów ze przeprosinami.

ŁOJCIEC:

Witejcie, niy ma żech soroń i na początku się przedstawia. Nazywom się Francek i miyszkom kole wos.

KAROLINA BRODOSZ:

Witejcie! Co się stało?

ŁOJCIEC:

Jo wos prziszoł przeprosić.

SZYMON BRODOSZ:
A Przepraszam bardzo za co?

ŁOJCIEC:

A wiycie jo żech strasznie budocz po waszym synku i po wos jako po gorolach.

SZYMON BRODOSZ:

Ale przecierz nic się nie stało. Pan nas nie obrarzał.

ŁOJCIEC:

To kamiyń ze serca. Jo już tak się boł, że łokropa.

KAROLINA BRODOSZ:

To może napijecie się kawy sąsiedzie?

SZYMON BRODOSZ:

Kobieto, jakiej kawy? My tu są poważni mężczyźni to może ja coś mocniejszego zaproponuję?

ŁOJCIEC:

O, to to. Poprosza. Czyli wyboczocie?

SZYMON BRODOSZ:

Ja wyboczom. Wiycie Teroz już wszyndzie, w kościele i szkole som i hanysy, i som gorole.

ŁOJCIEC:

JA mocie racja, lejcie.

Wszystko ze wiyrchu łobserwołoł Skarbek. Jak to widzioł to pedzioł:

SKARBEK:

Bo Ślązoki to niy gynsi!
Niych się wszystkim ludzion na Śląsku szczyńści!

***KONIEC***

Zazdrość, 2014 rok